صفحه نخست|عکس|مقاله|كتاب|فیلم|صدا|كل مطالب|داستان|دل نوشته|دانلود
جمعه ٢٢ آذر ١٣٩٨
اخبار > تأمل در فلسفه ليالي قدر / ليله القدر شب سرنوشت


کد خبر: ٢٠٠١ تاریخ انتشار:يکشنبه ٦ تير ١٣٩٥ | ٠٤:٥٢ تعداد بازدید: ...

تأمل در فلسفه ليالي قدر / ليله القدر شب سرنوشت

چرا اين شب، شب قدر ناميده شده، در آن چه اسراري نهفته و چه وقايع و حوادثي در آن رخ داده و رخ مي‌دهد؟

تأمل در فلسفه ليالي قدر

نويسنده: علي اصغر صرفه جو

شب قدر شب عروج انسان الهي 
إِنَّا أَنْزَلْنَاهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ (*)وَمَا أَدْرَاكَ مَا لَيْلَةُ الْقَدْرِ (*)لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ (*)تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَالرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ (*)سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ (*) (سوره قدر – آیات 1-5) ما، آن (قرآن) را در شب شب قدر نازل كرديم و تو چه مي‌داني شب قدر چيست؟
شب قدر، از هزار ماه بهتر است، فرشتگان و روح در اين شب به اذن پروردگار خود، براي تقدير هر كاري نازل مي‌شوند، آن شب انباشته از سلا‌مت و بركت و رحمت، تا طلوع صبح است.
درباره سوره قدر، شب قدر، معناي قدر، تعيين شب قدر، تكاليف شب قدر و شيوه‌هاي بهره‌جويي از اين شب بزرگ و ارتباط با خداوند مهربان، مطالب قابل اهميتي وجود دارد كه ما خلا‌صه آن را مورد مطالعه قرار مي‌دهيم.

ثواب قرائت

امام باقر (علیه السّلام) فرموده است: هر كس سوره انا انزلناه را با صداي بلند بخواند، مثل كسي خواهد بود كه شمشير به دوش گرفته و در راه خداوند جهاد مي‌كند و هر كس آن را پنهان و آهسته بخواند، مانند كسي است كه در راه خدا، به خون خود غلتيده است.2

معناي شب قدر

چرا اين شب، شب قدر ناميده شده، در آن چه اسراري نهفته و چه وقايع و حوادثي در آن رخ داده و رخ مي‌دهد؟
مفسران قرآن كريم با استفاده از قرآن و احاديث پيشوايان معصوم(عليهم‌السلا‌م)، درباره نامگذاري اين شب به شب قدر مطالب و دلا‌يل زيادي آورده‌اند كه مهم‌ترين و مناسب‌ترين آنها بدين شرح است:
1- شب قدر، يعني شب بزرگ و باعظمت، زيرا در قرآن كريم قدر به معناي منزلت و بزرگي خداوند عالم آمده همچنان كه در اين آيه مي‌خوانيم: ما قدر وا... حق قدره3‌ آنان عظمت خداوند را نشناختند و حبيش در كتاب وجوه القرآن ليله القدر را به ليله العظمه معنا كرده4 رمز اين بزرگي هم در خود سوره قدر بيان گرديده است آنجا كه مي‌فرمايد: شب قدر، از هزار ماه بهتر است.
2- شب باارزش و پرقيمت، جهت ديگري براي معناي قدر مي‌تواند باشد، زيرا از يك سو در همين سوره مي‌خوانيم: عبادت در اين شب از عبادت در هزار ماه بهتر و باارزش‌تر است در فارسي هم مي‌گوييم: قدر جواني، قدر سلا‌مت و نعمتي را كه در اختيارداري، بدان.
3 -قدر به معناي سختي معيشت نيز آمده، در قرآن كريم مي‌خوانيم: و من قدر عليه رزقه فلينفق مما آتاه ا... ‌ هر كس گرفتار تنگي روزي و تنگدستي در زندگي شود، مقداري از آنچه را خداوند به او عطا كرده، در راه خدا انفاق نمايد.
4- طبق آيات متعدد قرآن كريم، قدر به‌معناي اندازه‌گيري، تقدير و تنظيم امور آمده است. در آيه‌اي مي‌خوانيم: ما قرآن را در شب مباركي نازل كرديم و ما همواره بيم‌دهنده بوده‌ايم و در آن شب: فيها يفرق كل امر حكيم هر كاري، بر طبق حكمت خداوند، تعيين و تنظيم مي‌گردد.
راغب اصفهاني، مي‌نويسد: ليله القدر ‌اي ليله قيضها لا‌مور مخصوصه شب قدر، يعني شبي كه خداوند براي تنظيم و تعيين امور مخصوصي، آن را آماده و مقرر فرموده است.
طبق روايات فراواني كه وارد شده، در شب قدر سرنوشت افراد براي سال آينده، مانند: رزق و روزي، مرگ و مير، خوشي و ناخوشي و امور و حوادث ديگر زندگي، براساس استعدادها و لياقت‌ها، رقم مي‌خورد و اين تقدير و تنظيم حكيمانه هم در انسان هيچگونه اجبار و سلب اختياري به‌وجود نمي‌آورد.
درباره تنظيم و تقدير سرنوشت افراد در شب قدر براي سال آتي آنان، امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: التقدير في ليله القدر تسعه عشر، والا‌برام في ليله احدي و عشرين، والا‌مضاء في ليله ثلا‌ث و عشرين تقدير امور و سرنوشت‌ها در شب نوزدهم، تحكيم آن در شب بيست و يكم و امضاي آن در شب بيست و سوم صورت مي‌گيرد.
آري، به‌خاطر اهميت شب قدر، ارزش و عظمت آن، نزول فرشتگان بيشمار آسماني به زمين و سرنوشت‌سازي اين شب الهي ده‌ها روايت در كتاب‌ها و تفسيرهاي شيعه و اهل سنت وارد شده است. در بيان پيامبر گرامي اسلا‌م (صلّی الله علیه و آله و سلّم) هم مي‌خوانيم: من قام ليله القدر ايمانا و احتسابا، غفر له ما تقدم من ذنبه هر كس در شب قدر از روي ايمان و اخلا‌ص، به قيام و عبادت ايستد، گناهان گذشته او، بخشيده و آمرزيده مي‌شود.

كدام شب است؟

شب قدري كه قرآن كريم، آن را بهتر از هزار ماه معرفي مي‌كند، حدود 100 حديث، در كتاب‌ها و تفسيرهاي شيعه و اهل سنت، درباره عظمت آن وارد شده، چه شبي مي‌باشد؟
مجموع مطالبي كه از قرآن كريم و احاديث شيعه و اهل سنت، در مورد تعيين شب قدر به دست مي‌آيد را در موارد زير مي‌توان خلا‌صه نمود:
1- در اينكه شب قدر در ماه مبارك رمضان قرار دارد، هيچگونه ترديدي نمي‌توان به خود راه داد، چون از يك سو خداوند فرموده: قرآن در ماه رمضان نازل شده و از سوي ديگر در سوره قدر هم آمده: آن (قرآن) را در شب قدر نازل كرديم و اينكه شب قدر در ماه مبارك رمضان قرار دارد، مورد اتفاق روايات و مفسرين قرآن است.
2- شب قدر: در دهه آخر ماه مبارك رمضان قرار دارد، روايات فراوان و نظريه‌هاي مفسران شيعه و اهل سنت، آن را حتمي مي‌شمارند پس در اين مورد هم ترديدي نيست.
عايشه روايت مي‌كند: تلا‌ش و كوششي را كه مي‌ديدم، رسول خدا صلي‌ا... عليه و آله و سلم، در دهه آخر ماه مبارك رمضان انجام مي‌داد، در اوقات ديگر انجام نمي‌داد.
حق شب قدر است در شب‌ها نهان
تا كند جان هر شبي را امتحان
نه همه شب‌ها بود قدر اين جوان
نه همه شب‌ها بود خالي از آن
3- طبق روايات فراواني كه در منابع شيعي آمده، شب‌هاي نوزدهم، بيست و يكم و بيست و سوم ماه مبارك رمضان شب‌هاي قدر معرفي شده‌اند، اما امام باقر (علیه السّلام) دايره آن را محدودتر نموده و در پاسخ عبدالواحد بن مختار انصاري كه خواستار تعيين يكي از آن شب‌ها از سوي امام (علیه السّلام) بود، فرموده‌اند: ما عليك ان تعمل في ليلتين، هي احديهما ايرادي ندارد هر دو شب را به عبادت و شب‌زنده‌داري مشغول باش، زيرا شب قدر يكي از اين دو شب مي‌باشد.
4- در ميان شب بيست و يكم و شب بيست و سوم - در عين حالي كه خدا و رسول (صلّی الله علیه و آله و سلّم) و امامان (علیه السّلام)، براي زنده نگه‌داشتن روح اميد و نشاط و اهميت به اطاعت و عبادت بندگان و تقرب آنان، سعي در مخفي‌داشتن شب قدر داشته‌اند - آنطور كه از تعدادي از احاديث استفاده مي‌شود، احتمال شب قدر بودن شب بيست و سوم را مي‌توان تقويت نمود و معتبرتر دانست.
زيرا در چند روايت آمده: رسول خدا صلي‌ا... عليه و آله و سلم به عبادت و شب زنده‌داري دهه آخر ماه مبارك رمضان سفارش مي‌كرد، امام علي (علیه السّلام) مي‌فرمايد: شب بيست و سوم، در عين حالي كه باران شديدي آمده بود و مسجد مدينه را گل و آب فرا گرفته بود، رسول خدا (علیه السّلام) ما را به نماز وامي‌داشت و با وجود اينكه صورت و بيني آن حضرت، گل‌آلود شده بود، دست از عبادت و شب زنده‌داري نمي‌كشيد
امام باقر (علیه السّلام) هم فرموده است: عبدا... بن انيس انصاري كه در جهينه زندگي مي‌كرد و با مدينه فاصله داشت، به حضور رسول خدا صلي‌ا... عليه و آله و سلم رسيد و عرض كرد: من شتر و گوسفند و چوپان‌هايي دارم و نمي‌توانم زياد در شهر بمانم، اما دوست مي‌دارم يكي از شب‌هاي ماه رمضان را برايم تعيين كني تا در آن شب به شهر آمده و به نماز و عبادت بپردازم.
رسول خدا صلي‌ا... عليه و آله و سلم او را نزديك خويش كشيد و در گوش او چيزي گفت، آن مرد هم شب بيست و سوم ماه مبارك رمضان، در مدينه حضور يافت، به عبادت و شب زنده‌داري پرداخت و صبح به محل و سراغ كار خود بازگشت.
همچنين در روايت مي‌خوانيم: رسول خدا صلي‌ا... عليه و آله و سلم شب بيست و سوم، به صورت افراد آب مي‌پاشيد تا آنها را خواب نگيرد، چنان كه حضرت فاطمه زهرا(س) همه اعضاي خانواده را وادار مي‌كرد روز بخوابند، شب كم غذا بخورند تا بتوانند شب بيست و سوم را بيدار بمانند و مي‌فرمود: انسان محروم كسي است كه از خير و فضيلت اين شب محروم بماند.
باري، اگرچه با توجه به شواهد حديثي و تاريخي، احتمال شب قدر بودن بيست و سوم ماه مبارك رمضان را تاييد كرديم، اما همان‌طور كه در بالا‌ هم اشاره شد، پيغمبر صلي‌ا... عليه و آله و سلم و امام معصوم (علیه السّلام)، عنايت داشتند كه شب قدر براي افراد مخفي بماند، تا آنان با اطاعت عبادت در چند شب، براي درك شب قدر و معارف و معنويات آن، تلا‌ش و جست‌وجوي بيشتري داشته باشند.
به روايت ابن ابي الحديد وقتي درباره تعيين شب قدر از امير مومنان (علیه السّلام) سوال مي‌شود، آن حضرت از مشخص‌كردن، طفره مي‌رود و مي‌فرمايد:
در اين جهت ترديد ندارم كه خداوند جهت مخفي‌داشتن شب قدر به شما نظر و عنايت دارد، زيرا اگر آن را براي شما اعلا‌م داشته بود، در همان شب به عمل عبادت مي‌پرداختيد و عبادت در شب‌هاي ديگر را ترك مي‌نموديد و من هم به خواست خداوند (در مورد بهره‌برداري شما از شب‌هاي ديگر) اميدوارم شما را محروم نگردانم

تكاليف شب قدر

براي عبادت و درك فضيلت و فيض شب‌قدر، عموما به مسجد‌ها مي‌رويم، اما براي اينكه با انجام اعمال جنبي- كه خود نيز اعمال پرفضيلتي است - خويشتن را براي درك عظمت و فضايل عميق شب قدر آماده‌تر گردانيم تا بتوانيم در نورانيت قرآن نوراني شويم و با فرشتگان پاك آسماني هم‌نوا گرديم و موجي در درياي روح خود ايجاد كنيم، پيشوايان والا‌مقام اسلا‌م، ما را به انجام تكاليف زير دعوت نموده‌اند. ‌ 

1- غسل شب‌قدر

غسل، از يك سو عبادت است، چون مي‌بايست به - نيت تقرب و اطاعت خداوند انجام شود و از سوي ديگر نظافت و بهداشت مي‌باشد، چون با شست‌وشوي بدن، هر مومني خود را براي حضور در مجامع عمومي و ملا‌قات سالم و جاذب با اهل ايمان آماده و منظم مي‌گرداند. ‌ 
امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: هركس براي شب‌هاي هفدهم، نوزدهم، بيست و يكم، بيست سوم ماه مبارك رمضان، كه اميد شب قدر بودن آنها مي‌رود، غسل انجام دهد، از گناهان پاك مي‌گردد و مانند روزي مي‌شود كه از مادر متولد گرديده است.

2- احيا و شب‌زنده‌داري 

همان طور كه در سيره پيامبر صلي‌الله عليه و آله و سلم مطالعه كرديم، احيا، بيدار بودن و شب‌‌هاي قدر را با عبادت سپري نمودن، از تكاليف ديگر در اين شب‌ها است. باري، شب‌زنده‌داري با عبادت و دعا، وظيفه‌اي براي همه شب‌هاي قدر است، امام حسن عسگري (علیه السّلام) فرموده: فلا‌ يفوتك احياء ليله ثلا‌ث و عشرين؛ اگر نتوانستي در شب‌هاي ديگر احيا داشته باشي، سعي كن احيا و شب‌زنده‌داري شب بيست‌و سوم را از دست ندهي. ‌ امام باقر (علیه السّلام) نيز، فرموده است: هر كس شب قدر را احيا بدارد، خداوند مهربان گناهان او را مي‌آمرزد.... 
اما نكته بسيار مهمي كه درباره احيا بايد مورد توجه باشد، اين است كه، اولا‌: شب را تا سپيده صبح به عبادت و دعا بگذرانيم؛ ثانيا: به بيداري چشم قناعت نكنيم، زيرا آنچه داراي اهميت فوق‌العاده‌است. بيداري دل و آگاهي و بصيرتي است كه انسان را در محضر الهي و قرآن كريم و فرشتگان آسماني، مودب و منظم و لا‌يق گرداند. ‌ 
زيرا، فرشتگان آسماني كه به زمين نزول مي‌كنند، طبق روايت نخست به محضر حضرت صاحب‌الا‌مر (علیه السّلام) شرف حضور مي‌يابند، تا علا‌وه بر سلا‌مت آفريني در شب قدر يا سلا‌م رساني به بندگان، پيام الله را به حجت‌ا... (علیه السّلام) ابلا‌غ دارند و طبيعي است اگر حجت‌ا... (علیه السّلام) از وضع عبادا... رضايت و خرسندي داشته باشد، وضع تقدير و سرنوشت سال آينده عبادا... از جانب الله، وضع بهتر و سعادتمندانه‌تري خواهد بود. ‌ 

3- قرآن بر سرگرفتن ‌ 

تكليف ديگر شب‌هاي قدر، قرآن به سر گرفتن است. مومنان روزه گرفته، در ماه خدا و خانه خدا، كتاب خدا را گشوده، به سرگرفته و آن را شفيع خود قرار مي‌دهند. آنها به محتواي قرآن مي‌انديشند، به آغوش آن پناه مي‌برند و با قرآن پيوند و پيمان مجدد برقرار مي‌نمايند، تا با معارف نوراني آن، همه زواياي زندگي خويش را نوراني و متعالي گردانند البته براي آگاهي به خصوصيات اين اعمال به كتاب‌هاي دعا بايد مراجعه نمود. 
امام صادق (علیه السّلام) هم فرموده است: براي شب‌هاي قدر قرآن كريم را جلوي خود قرار دهيد، آن را بگشاييد و بخوانيد: اللهم اني اسئلك بكتابك المنزل، و ما فيه و فيه اسمك الا‌كبر و اسمائك الحسني و ما يخاف و يرجي، ان تجعلني من عتقائك من النار

4- نماز و دعا ‌ 

امام صادق (علیه السّلام) فرموده است: در هر يك از دو شب‌هاي قدر صد ركعت نماز مي‌بايست خوانده شود. آن حضرت، خود نيز اين عمل را انجام مي‌داد، چنانكه از سرشب تا سپيده صبح به دعا و مناجات با خداوند مي‌پرداخت. از جمله دعاهايي كه به خواندن آنها سفارش شده دعاي جوشن كبير است.

5- استغفار و توبه ‌ 

اگر چه روزه‌داري خود عامل شست‌وشوي بخشي از گناهان مي‌باشد، اما براي وارد شدن به ماه مبارك رمضان، به خصوص دريافت فيض شب‌هاي قدر اداي دين خالق و خلق هم، لا‌زم خواهد بود، در عين حال، در اين شب‌هاي نوراني، كه به بيان امام صادق‌(علیه السّلام): درهاي رحمت‌الهي، به روي بندگان گشوده مي‌‌گردد. درخواست آمرزش گناهان، توبه و انابه و گريه و ناله به درگاه خداوند، براي رفع گرفتاري‌ها و رسيدن به حاجت‌هاي مادي و معنوي، كاري ضروري خواهد بود.
به هر حال، عظمت و تكاليف شب‌هاي نوراني و سرنوشت ساز قدر فراوان است، كه اين مقال را مجال آن نيست، فقط به طور خلا‌صه مي‌توان گفت: شب‌قدر، شب وصل است و آداب و تكاليفي را هم كه تاكنون برشمرديم سراسر مقدمه وصال محبوب مي‌باشد. 

پي نوشت : 

1- قدر، 1-5
2- تفسير نورالثقلين، ج 5، ص 622؛ الدر المنصور في التفسير الماثور، ج 6، ص 371.
3- حج، 74.
4- تفسير نوين، محمدتقي جعفري، ص 275.
5- تفسير نوين، ص 275.
6- دخان، 4.
7- المفردات في غريب القرآن، ص 395.
8- تفسير نورالثقلين، ج 5، ص 631؛ البرهان في تفسير القرآن، ج 4، ص 476.
9- تفسير نورالثقلين، ج 5، ص 627؛ البرهان في تفسير القرآن، ج 4، ص 487؛ وسائل الشيعه، ج 7، ص 259. ‌ 
10- الدر المنصور في تفسير الماثور، ج 6، ص 376؛ في

منبع:http://www.bashgah.net


ليله القدر شب سرنوشت

نويسنده: رضا شريفي
در مقاله حاضر نويسنده با واكاوي مفاهيم قدر، شب و روز در قرآن جايگاه و ارزش شب قدر را در تعيين سرنوشت انسان مورد بررسي موشكافانه قرار داده است كه با هم آن را از نظر مي گذرانيم. 

ناپيدايي شب قدر 

يكي از بركات ماه رمضان وجود ليله القدر در شب هاي آن است. به احتمال بسياري قوي ليله القدر در ماه رمضان و مشهور در نيمه دوم و معروف آن دهه سوم آن در شب هاي بيست و يك، بيست و سه و يا بيست و هفتم است. البته برخي نيز شب نوزدهم را نيز يكي از احتمالات قوي دانسته اند. با اين همه برخي از روايات معدود نيز شب نيمه شعبان را شب قدر مي دانند ولي مشهور در ميان اهل حديث و دانشمندان و عموم مردم ماه رمضان مي باشد. 
برخي از عالمان و اهل علم و عمل براي دست يابي به احياي شب قدر كه از اعمال شب قدر است تمامي سال را احياي نگه مي دارند كه اين خود بيانگر جايگاه و ارزش شب قدر و احيا و شب زنده داري در آن است. 
اهتمام عمومي مومنان براي شب زنده داري و احياي اين شب و به جا آوردن اعمال مخصوصي كه براي آن بيان شده است بيانگر نقش و كاركردهاي متنوع و بسيار آن در زندگي بشر است. از اين رو هر كسي مي كوشد تا با به جاآوري اعمال شب قدر و احياي آن به آثار آن دست يابد؛ بنابراين با اين كه اين شب به طور مشخص معلوم نيست و تفاوت ها و تغييرات ماه و دست يابي درست حتي به همان شب هاي چندگانه مشخص شده در روايات براي مردم فراهم نيست، با همه اين مسايل براي دست يابي به تاريخ و وقت دقيق شب قدر، مومنان مي كوشند به هر طريقي شده به اعمال و آثار اين شب مقيد باشند از اين رو شب هاي مختلف احتمالي را به قصد دست يابي به شب قدر، احيا مي كنند و به اعمال مخصوص آن شب مي پردازند. مشكل در شناسايي و تعيين شب قدر افزون بر معلوم نبودن آن از نظر كلي، در تعيين شب مورد نظر در ميان شب هاي ماه رمضان نيز مي باشد؛ زيرا گردش ماه و عدم تعيين شب نخست آن به علل و عوامل مختلف، خود موجب مي شود تا مشكل مصداقي نيز پديد آيد و مردم ندانند كه حتي شبي كه احيا مي كنند همان شب نوزده و يا بيست و يك و يا بيست و سه و يا بيست و هفت است و يا اين كه در تطبيق شب ها نيز دچار اشتباه مي شوند همان گونه كه درباره آغاز ماه رمضان و پايان شعبان براي آغاز وجوب روزه و يا پايان آن در آخر رمضان و اول شوال دچار مشكل مي شوند و گرفتار مساله يوم الشك و وجوب روزه در آغاز و يوم الفطر و حرمت روزه مي گردند. و هر ساله به شكلي اين مساله مردم را دچار سرگرداني مي كند. اين مسايل از جمله علل و عواملي است كه مردم را به احياي شب هاي مختلف ماه رمضان به ويژه شب هاي دهه سوم مي كشاند و هر شبي را كساني به احتمال و رجاي شب قدر بودن احيا مي گيرند و به شب زنده داري و عمل به اعمال ويژه آن به شكل فردي ويا جمعي مي پردازند. 
اما پرسش اين است كه شب قدر چه شبي است و چرا براي عالمان اهل علم و عمل و حتي عموم مردم ارزش دارد و آنان مي كوشند تا به هر طريقي شده اين شب را كشف و وقت آن را معلوم كنند و به شب زنده داري و احياي آن شب با اعمال ويژه و مخصوص آن اقدام كنند؟

مفهوم شناسي ليله القدر 

ليله القدر اصطلاحي قرآني براي بيان مفهومي خاص است. سوره قدر يكي از سوره هايي است كه به طور اختصاصي براي بيان جايگاه و ارزش آن نازل شده است و اين خود بيانگر ارزش و جايگاه خاص اين شب از نظر خداوند و قرآن است. 
تأكيد بر اين شب و اهتمام ويژه خداوندي با نزول سوره اي خاص، خود تأكيدي بر لزوم اهتمام و توجه ويژه مؤمنان به اين شب است تا با احترام و تكريم آن بتوانند از فوايد و آثار آن بهره مند گردند. خداوند در اين سوره بيان مي داردكه در اين شب، قرآن و يا حضرت ختمي مرتبت از مقام خاص خويش اجلال نزول كرده و به زمين وارد شده و زمين را بركت داده است. از اين رو شب قدر را به سبب نزول منبع هدايتي بشر به سوي كمال مطلق مي بايست پاس داشت و تكريم و تعظيم نمود؛ زيرا تكريم و تعظيم آن در حقيقت بركت يابي از راه اين تكريم و ارزش گذاري به خود مي باشد. 
از سوي ديگر قرآن در همين سوره بيان مي كند كه شب قدر، نه تنها به اين سبب از هزار ماه برتر و با ارزش تر است بلكه مي بايست به علتي ديگر نيز پاس داشته شود زيرا در اين شب تنها اين اتفاق هاي بزرگ نيافتاده و اين گونه نيست كه تكريم و پاسداشت آن به سبب واقعه تاريخي صرف بوده باشد همانند پاسداشت و تكريم ايام الله رهايي موسي (علیه السّلام) و بني اسرائيل از فرعون و سپاه او و دست يابي به آزادي و يا نزول مائده آسماني بر حضرت عيسي (علیه السّلام) و حواريون كه امري تاريخي است و خداوند از مؤمنان خواسته است كه به سبب اين بركات ويژه و عنايات خاص اين روزها را پاس داشته و تكريم و تعظيم نمايند؛ بلكه شب قدر داراي جايگاه و ارزش هاي ديگري است كه بايد مورد تكريم و تعظيم قرار گيرد. 
اگر بخواهيم براي اين ويژگي شب قدر نمونه و مثالي بيان كنيم بايد به شب تولد شخص و يا شب هاي ميمون و مبارك ديگري چون شب ازدواج و يا مانند آن اشاره كرد كه شخص به سبب اين امور كه در زندگي اش تأثيرات شگرف و مهمي به جا گذاشته مورد تكريم و تعظيم قرار مي گيرد و جشن ها و برنامه هاي ويژه اي براي آن انجام مي شود. 

شب قدر، شب تحول و دگرگوني اساسي

شب قدر در زندگي هر كسي از چنين جايگاهي برخوردار است و موجبات تحول و تغيير اساسي در زندگي بشر مي شود؛ زيرا خداوند در سوره قدر و دخان و آيات ديگر بيان مي دارد كه در اين شب قدر است كه با نزول فرشتگان و تعيين قدر و سرنوشت هر كسي وضعيت دست كم يك ساله وي مشخص و مقدر مي گردد. 
از اين رو اين شب از جايگاه خاص و اهتمامي ويژه از سوي خدا و مؤمنان برخوردار مي شود. بنابراين نمي توان شب قدر را شبي عادي هم چون شب هاي ديگر دانست. 
براي شناخت اين شب لازم است با اشاره به آيات و روايات از چرايي و چگونگي تقدير و نقش آن در زندگي سخن گفت و ابهاماتي را كه در مسأله وجود دارد درحد امكان برطرف نمود. 
در ادبيات عربي شب در برابر روز قرار مي گيرد و به عنوان اموري متضاد در جهان مادي مورد توجه است. 

معناشناسي دو واژه شب و روز

البته براي هر يك از دو واژه شب و روز معاني ديگري در قرآن بيان شده كه از آن جمله مي توان درباره روز به معاني ديگر اشاره كرد. يوم واژه اي عربي است به معناي روز كه پس از طلوع خورشيد از شرق تحقق مي يابد و تاريكي شب از منطقه اي برطرف مي شود، همچنين براي بروز و ظهور امري و هم چنين قيامت و رستاخيز به كار رفته است. راغب اصفهاني و ديگران درباره روزي كه در برابر شب قرار مي گيرد اين معنا را بيان مي كنند كه روز زماني است كه از طلوع خورشيد آغاز و به غروب آن ختم مي شود. البته در قرآن و ادبيات عربي براي بيان اين معنا از روز واژگاني ديگر نيز چون ضحي، نهار و ضياء نيز به كار مي رود. اما واژه يوم داراي معاني پيش گفته اي است كه بيانگر اين مي باشد كه يوم در كاربردهاي اصلي خود مشروط به وجود معناي خاص از ظهور و بروز است. به اين معنا كه بروز و ظهور در آن نقش اساسي دارد. از اين رو قيامت و رستاخيز را يوم دانسته اند كه روز بروز و ظهور سرائر و نهان هاست. اين معنا را قرآن به صراحت در قالب «يوم تبلي السرائر» بيان داشته است. 
اليوم در كاربردهاي قرآن در بسياري از موارد به معناي روز رستاخيز است؛ زيرا در اين روز است كه ظهور و بروز واقعي و كامل هر چيز تحقق مي يابد. 
در برابر واژه يوم ليل و ليله نيز كاربردهاي چندي پيدا مي كند كه از آن جمله نهان و جمع شدن هر آن چيزي است كه آشكار و پيداست. در فرهنگ اسلامي و عرفاني شب و ليل از جايگاه ويژه و مهمي برخوردار مي باشد. از جمله شب به عنوان زمان امنيت (سبا آيه 15 و 18 و طه آيه 77) معراج رباني (اسراء آيه 1) زمان استراحت و آرامش (روم آيه 23 و نبا آيه 23) زمان قبض روح و مرگ موقت و پرواز در فضاي فرامادي و بهره مندي از مواهب ديگر هستي (انعام آيه 6) و دست يابي به مقام محمود و قرآن الفجر (سجده آيه 16 و مزمل آيه 20 مزمل آيه 6 و ده ها آيه ديگر) مطرح شده است. 
شب به عنوان آيت بزرگ خداوند و نشانه اي از قدرت و عظمت او در جايگاه ارزشي والا قرار گرفته به طوري كه بارها از سوي خداوند در آيات قرآن بدان سوگند ياد شده و از شب هاي دهگانه به عظمت تجليل شده است كه به نظر مي رسد شب هاي دهه آخر ماه رمضان يعني شب هاي قدر باشد. (فجر آيه 1 و 2) البته علامه طباطبايي به پيروي از زمخشري در كشاف (ج 4 ص 746) اين شب ها را بر شب هاي ده گانه اول ذي الحجه كه شب عيد قربان در آن قرار دارد تطبيق داده است كه آن نيز مي تواند درست باشد (الميزان ج 20 ص 279) چنان كه مي تواند اشاره به شب هاي دهه نخست محرم باشد كه برخي بدان اشاره مي كنند. 
انسان در شب به سبب وجود آرامش در آن مي تواند به امور و مقاماتي دست يابد كه در روز امكان آن به سبب (سبحا طويلا) شدني نيست؛ زيرا (قول ثقيل) و مقامات و دانش هاي بلند و سنگين در زمان شب بر جان ها فرود مي آيد و دل ها به علوم و مراتبي دست مي يابد كه هرگز در هياهوي روز شدني و قابل تصور نيست. 

قضا و قدر

چنان كه گفته شد اصطلاح تركيبي ليله القدر داراي دو بخش است كه يكي از آن ها واژه ليله است كه در قرآن مي تواند كاربردهاي مختلف و متعددي داشته باشد؛ بر اين اساس با توجه به اين كه همواره اين واژه در برابر يوم و نهار و ضحي (روز) قرار مي گيرد با توجه به اصل «تعرف الاشياء باضدادها» با شناخت روز و معاني و كاربردهاي آن مي توان به معاني شب و ليل نيز دست يافت. از اين رو مي توان گفت كه شب به معناي نهان و جمع و تاريكي و فاصله زماني از غروب تا طلوع خورشيد مي باشد. 
در كاربردهاي عرفان اسلامي و فرهنگ ديني چنان كه بيان شد شب از جايگاه خاصي براي ارتباطات معنوي و دست يابي به مقامات عالي كمالي برخوردار مي باشد و نقش آن در تعالي و كمالات چنان است كه شب زنده داري به عنوان ماموريت اصلي و واجب پيامبران و رهروان صديق و پاك آنان مطرح شده است. 
پيامبر (ص) مامور مي شود تا يك سوم يا نصف و يا دو سوم را به شب زنده داري و عبادت مشغول شود؛ زيرا روز چنين استعدادي براي دريافت كمالات ندارد. روز تنها زمان بروز و ظهور آن چه در شب بدست آمده، مي باشد و كسي كه در شب چيزي به دست آورد در روز آن را آشكار مي سازد؛ زيرا روز در هر حال زمان بروز و ظهور چيزهاي نهان است. 
اما واژه قدر كه در اين تركيب به كار رفته، در برابر قضا قرار مي گيرد. قضا در كاربردهاي قرآني نيز داراي معاني چندي است كه وجه مشترك همه آن ها انجام قطعي است. از اين رو قاضي را قاضي مي خوانند كه حكم قطعي را صادر كرده و فصل الخطاب مي باشد. 
در آيات قرآني قضا به معناي حكم قطعي و انجام يقيني و قطعي كاري به كار رفته است. از آن جمله مي توان به آيه 117 سوره بقره در خصوص مسئله تحقق هر چيزي به اراده و قول «كن» الهي اشاره كرد. آيات 200 و 210 سوره بقره و نيز 47 سوره آل عمران و 65 و 103 سوره نساء و آيات بسياري ديگر همين معنا را به عنوان مفهوم قضا بيان مي كنند. 
قدر به معناي اندازه، ارزش (زمر آيه 67)، بها، ميزان و توان و قدرت به كار رفته است. (يونس. 5- رعد17. - رعد26. و دهها آيه ديگر)
در كاربردهاي فرهنگ اسلامي قرآني هرگاه سخن از قضا مي شود به معناي انجام قطعي امري است كه به سخن عاميانه بي برو برگرد است و امكان اين نيست كه امري قضايي تحقق نيابد. از اين رو قضاي الهي به معناي تحقق قطعي و يقيني چيزي است. 
اما قدر به معنايي به كار مي رود كه در آن حكم كلي مشخص شده ولي هنوز به مقام قطع و اجرا نرسيده است. بنابراين قدر را در اصطلاح كلامي به معناي حكم كلي دانسته اند كه البته داراي ويژگي هايي چون اندازه و تعيين و مشخص شدن مي باشد و قضا به معناي حكم قطعي همان حكم كلي است كه مي بايست در خارج تحقق يابد. 
خداوند در آيه 21 سوره حجر درباره روزي مي فرمايد: و ان من شيء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم؛ خزائن هر چيزي در نزد ماست و ما در مقام تنزيل و فرود تدريجي، آن را به اندازه معلوم و مشخصي مي فرستيم. 
بنابراين براي هر چيزي از پيش، اندازه اي مشخص مي شود و آن چيز به شكل قضايي به تدريج فرو فرستاده مي شود. اين گونه نيست كه امري بي اندازه مشخص از پيش تعيين شده قضايي شود و تحقق يابد. 
در آيه 22 سوره حديد مي فرمايد: ما اصاب من مصيبه في الارض و لا في أنفسكم الا في كتاب من قبل ان نبراها ان ذلك علي الله يسير؛ آن چه به عنوان قضاي حتمي و قطعي در جهان و آفاق تحقق مي يابد و يا به عنوان رخداد بر سر آدم مي آيد از پيش در كتابي نوشته شده و اندازه آن مشخص و معلوم شده است و پس از تصويب و اندازه گيري است كه فرود مي آيد و تحقق خارجي پيدا مي كند و اين مسئله بر خداوند سخت نيست بلكه بسيار آسان است. 
به اين معنا كه خداوند همان گونه كه به كليات هر چيزي علم و دانش دارد بر جزئيات آن نيز آگاه مي باشد و اين مسئله موجب مي شود تا هيچ امري بر او پوشيده نباشد و هر چيز از خرد و كلان پيش از اين در كتاب مبين الهي (از رطب و يابس؛ انعام آيه59) نوشته شده است و به قدرت و توانايي الهي تحقق مي يابد و اين گونه نيست كه خداوند تنها به كليات آگاهي و علم و قدرت دارد و در جزئيات و امور خرد و ريز دخالتي نمي كند بلكه همه چيز از خرد و كلان را مي داند و براي آن برنامه اي از پيش تعيين شده دارد و اين مسئله براي خداوند قادر و دانا و توانا سخت نيست بلكه امري بسيار آسان و پيش پا افتاده مي باشد. 

جايگاه شب قدر در تقدير امور

با مطالب پيشين مي توان به اين نتيجه رسيد كه شب قدر شب تقدير و سرنوشت است و شبي است كه وضعيت امور جهان و انسان رقم مي خورد و هر آن چيزي كه در طول يك سال مي بايست به انسان داده شود مشخص ومعلوم مي شود. اگر بخواهيم همانندي براي شب قدر بيان كنيم مي توان به انزال دفعي قرآن اشاره كرد كه به طور كلي در شبي خاص بر جان پيامبر نازل شده است: اناانزلناه (القرآن) في ليله القدر؛ ما قرآن را به شكل كلي در شب قدر فرو فرستاديم. 
آيه 185 سوره بقره در تفسير اين آيه مي فرمايد كه اين شب در ماه رمضان بوده است: «ماه رمضاني كه در آن قرآن به شكل دفعي فرو فرستاده شده تا هدايت براي مردم و دليل و برهاني از هدايت خداوندي باشد و فرقان و جداساز اموري كه در آن حق و باطل در هم آميخته شود.”
كتاب مبين همان كتابي است كه هر تر و خشكي در آن به شكل قدر نگاشته شده است (انعام آيه 59) چنان كه آيات 2تا 5 سوره دخان بيان مي كنند كه به شكل انزال دفعي بر قلب پيامبر (ص) وارد شده و آن حضرت از همه هستي و وقايع و رخدادهاي ريز و درشت آن به اذن الهي آگاه شد. 
به سخن ديگر آن چه در ليله القدر نازل شده شايد كتابي مكنون باشد كه جز پاكان «لايمسه الا المطهرون» از آن آگاه نيستند كه از جمله آنها حضرت (ص) و امامان معصوم (علیهم السّلام) مي باشند. اين كتاب غير از كتاب قرآن و يا در بردارنده آن مي باشد. به اين معنا كه كتاب مبيني كه بر پيامبر (ص) در شب قدر به شكل دفعي نزول يافته كتابي بزرگ تر و در بردارنده تر از قرآن است كه قرآن، بخشي از آن كتاب مي باشد. 
چنين كتابي است كه در شبي مبارك به شكل دفعي نازل شده، از طرفي آيات سوره قدر به شكل تتنزل بيان مي كند كه كتاب مبين در شب هاي قدر بر معصوم (علیهم السّلام) انزال مي يابد؛ زيرا هر تنزلي نيازمند كسي است كه به سوي او نزول انجام شود و اين جا همان معصوم (علیه السّلام) است كه محل نزول فرشتگاني است كه كتاب مبين را مي آورند كه در آن همه چيز نوشته شده است. به سخن ديگر، كتاب مبين به سبب دربردارندگي امور كلي و جزيي هستي كه به شكل قدر مي باشد بر معصوم و انسان كامل فرو فرستاده مي شود و اين مطلبي است كه آيات مختلف آن را تبيين و روشن مي كنند. (دخان. 1تا 4)
در حقيقت در اين شب قدر است كه هر چيزي با توجه به حكمت (اهداف كلي و مقاصد از پيش تعيين شده) جدا مي شود و وضعيت هر چيزي معلوم مي گردد و خداوند آن را به شكل دفعي در آن شب مبارك فرو مي فرستد و در اختيار معصوم و انسان كامل قرارمي دهد تا معصوم (علیه السّلام) مردم را انذار كند و وضعيت آنان را توضيح و تشريح كند تا در طول سال برخي را كه ضرر و زيان دارد با اعمال نيك و دعا دفع و امور خير را جلب و جذب كنند. 
از اين رو گفته شده آن چه در شب قدر تعيين مي شود و انزال دفعي مي يابد در هر شبي دوباره تعيين تكليف مي گردد و كساني كه با شب زنده داري و اعمال شب و قرآن خواندن و عبادت و استغفار زندگي مي كنند آثار بد را مي زدايند و اجازه نمي دهند تا به شكل قضاي حتم و قطعي در آيد و امور خير را به سوي خويش جذب مي كنند. اما كساني كه در طول شب هاي سال اين گونه عمل نمي كنند گرفتار قضاي حتمي و قطعي مي گردند. 
منبع:http://mouood.org

امتیازدهی
نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر:
 

خروج




ورود
نام کاربری :   
کلمه عبور :   
 
متن تصویر:
[عضویت]
نظرسنجی
نظر شما در مورد وب سایت چیست؟

عالی
خوب
متوسط
ضعیف
بد

اوقات شرعی
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 946661
 بازدید امروز : 2660
 کل بازدید : 4257099
 بازدیدکنندگان آنلاين : 6
 زمان بازدید : 0/1719

تمام حقوق مادی و معنوی این سایت متعلق به سایت  الله  است و استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است.

((طراحی قالب سایت : تیم طراحی سبلان نیوز ))